امروز: شنبه ۲۵ آذر ۱۳۹۶
کد خبر: 4950
تاریخ انتشار: ۸:۳۰ ق.ظ - دوشنبه ۱۳۹۳/۰۵/۱۳
چاپ این نوشته
Share

این کتاب را شاید بتوان معروف‌ترین و مألوف ترین کتاب فارسی علامه مجلسی دانست که در آن ضمن پرداختن به آداب و سنن و اخلاق، مسیر تکامل یک انسان مومن از طریق توسل جستن به آداب و اخلاق اسلامی مورد توجه واقع شده است.

پایگاه خبری مباحث، در میان آثاری که از متقدمین علمای شیعی در حوزه مباحث مربوط به اخلاق و آداب اسلامی و رفتار و کردار و حرکات و سکنات مومنین می یابیم، کتاب ارزشمند «حلیه المتقین» از جمله آثار ممتاز و قابل توجهی است که در طول سالهای متمادی که از پدیدآمدن آن می گذرد در زمره تألیفات گرانسنگ و مورد توجه بزرگان و سالکان طریق معرفت و اخلاق و معنویت بوده است.

معروفت ترین و مشهورترین اثر علامه مجلسی

این کتاب را شاید بتوان معروف‌ترین و مألوف ترین کتاب فارسی زبان حضرت علامه مجلسی دانست که در آن ضمن پرداختن به آداب و سنن و اخلاق، مسیر تکامل یک انسان مومن از طریق توسل جستن به آداب و اخلاق اسلامی مورد توجه واقع شده است.

کتابی جامع و مفصل در بیان آداب اسلامی

از جمله ویژگی های برجسته این کتاب می توان به جامعیت آن اشاره کرد که در طول این اثر مجموعه مطالب بسیار متنوع و مفصلی در حوزه های مختلف و با ریزبینی ها و دقت نظرهای خیره کننده علامه آنهم با یک نظم و نسق قابل توجه و ادبیات و بیان فاخر قابل تأمل به مخاطب عرضه شده است.

تاریخ گواهی می دهد که این کتاب در ۲۶ ذیحجه سال ۱۰۸۱ (قمری) نوشته شده‌ و موضوع آن هم  اخلاق و آداب و سنن اسلامی است.

چهارده باب برای ورود به بهشت برین

موضوعی که در ساختارهای مختلف و عناوین گوناگون و متنوعی، بوسیله مولف و محقق برجسته ای همچون علامه مجلسی از منابع مختلف شیعی گردآمده و در ۱۴ باب تنظیم و تدوین گشته است.

نویسنده کتاب خویش را با بیانی ادیبانه و مسجع و مطنطن آغاز می کند و با شیوه و اسلوبی که مأنوس علمای سلف است به بحث ورود پیدا می کند و انگیزه خود را از تألیف و تحقیق این اثر بیان می نماید.

نمونه از نثر فاخر و بیان زیبای علامه

سخن آغازین این کتاب که به عنوان مقدمه ای در اول آن آمده با این عبارات شروع می شود:

…چنین گوید احقرتراب اقدام مؤ منین و خادم طلبه علوم ائمه طاهرین محمد باقر بن محمد تقى حَشَرَهُ اللّه مَعَ مَوالیهِ الْمطهَرینَ صَلَواتُ اللّهِ عَلَیهِم اجْمَعین که چون عمده امتیاز بنى نوع انسان از سایر انواع حیوان بتخلق باخلاق حسنه و تَزَیُّن بآداب مستحسنه است و بمقتضاى حدیث شریف نبوى صلوات اللّه علیه وآله : بُعِثْتُ لاُتَمِمَ مَکارِمَ الاْخْلاق تمامى آداب پسندیده و جمیع اخلاق حمیده در شرع انور و دین اطهر آنحضرت ظاهر و مبین گردیده و چون مختصرى از مکارم اخلاق در کتاب عین الحیوه بیان شده بود جمعى از سالکان مسالک سعادت و ناهجان مناهج متابعت اهل بیت رسالت علیهم السلام از این ذرّه حقیر التماس نمودند که رساله دربیان محاسن آداب که از طریقه مستقیمه ائمه طاهرین صلوات اللّه علیهم باسانید معتبره باین قلیل البضاعه رسیده باشد، بروجه اختصار تحریر نماید و بجهت عمومِ نفع ، نسبت باهل ابن دیار مضامین اخبار را در لباس لغت فارسى قریب الفهم بجلوه در آورد.

لهذا با ضیق مجال و کثرت اشتغال رعایت حقوق اخوت ایمانى را لازم دانسته و از مقتضاى حدیث الدّالُّ عَلَى الْخَیرِ کَفاعِلِهِ امیدوار گردیده اجابت ملتمس ایشان نموده و برچهارده باب و خاتمه مرتب گردانید.

آنچنان که در متن این مقدمه پیداست، هم به جهت نوع ادبیت متن و قالب بیانی و ساختار واژگانی، از ویژگی های قابل تأملی برخوردار است و هم به شرح انگیزه ها و زمینه های این بحث اشاره دارد.

همچنان که نویسنده عنوان نموده این کتاب دارای چهارده باب است که عناوینش از این شرحند:

آداب جامه  و کفش پوشیدن، آداب زیور پوشیدن  مردان و زنان ، آداب  خوردن و آشامیدن، فضیلت تزویج و آداب  مجامعت، آداب مسواک کردن ، آداب استعمال بوى خوش ، آداب حمام رفتن ، آداب خواب رفتن و بیدار شدن ، آداب حجامت کردن ، آداب معاشرت با مردم ، آداب حضور در مجالس ، آداب ورود به خانه و خروج از آن، آداب پیاده رفتن و سوار شدن ، آداب سفر.

و بخشی با عنوان خاتمه که دربیان بعضى از «آداب متفرقه و فواید نافعه» است.

که در هر باب نیز فصول متعدد و متنوعی نیز ذیل همان عنوان باب آمده و شاخه ها و ریزمباحث و فرعیات آن عنوان اصلی مورد توجه و اشاره قرار گرفته است.

باب اول که در بیان آداب جامه  و کفش پوشیدن است، خود از دوازده فصل تشکیل یافته است که عبارتند از مواردی همچون فضیلت تجمل و زینت کردن.

در باب دوم به موضوع آداب حلى و زیور پوشیدن  مردان و زنان و سرمه کشیدن و درآینه نظرکردن وخضاب کردن اشاره شده است و ذیل دوازده فصل، به موارد مختلف و مباحث این بخش پرداخته شده است که از جمله عبارتند از: فضیلت انگشتر بدست کردن و آداب آن و چیزهایی از این دست.

باب سوم  به آداب  خوردن و آشامیدن اشاره دارد و در دوازده فصل، به مباحث و فرعیات مهم این حوزه خطیر در زندگی انسان اشاره دارد.

فصل اول از باب سوم دربیان ظرفهائى که در خوردن و آشامیدن وسایر استعمالات مى توان استعمال نمود و آنچه نهى از آن وارد شده است و در فصلهای بعدی هم همین مباحث به طور جامع دنبال شده است.

در باب چهارم به موضوع فضیلت تزویج و آداب  مجامعت و معاشرت زنان و کیفیف تربیت فرزندان  و معاشرت ایشان پرداخت شده است.

از جمله عناوین این فصلها می توان به فضیلت تزویج کردن و نهى از رهبانیت، صفات پسندیده و ناپسندیده ایشان، آداب نکاح و… اشاره نمود.

باب پنجم به موضوع آداب مسواک کردن و شانه کردن و ناخن و سرتراشیدن و امثال آن اشاره دارد.

فضلیت مسواک کردن، در فضیلت سر تراشیدن و آداب آن، در آداب موى سر نگاهداشتن، در فضیلت شارب گرفتن یعنى موى لب بالا را تا ته گرفتن، آداب ریش بلند کردن، فضیلت موى سفید و حکم کندن آن، از جمله عناوین این بابند.

باب ششم به آداب استفاده از بوى خوش و بوئیدن گل و روغن مالیدن اشاره دارد و از جمله عناوین فصول متنوعش بدین شرحند: سبب پیدا شدن بوهاى خوش در زمین، فضیلت بوى خوش و آداب آن، کراهت رد کردن بوى خوش، فضیلت مشک و عنبر و زعفران و … .

در باب هفتم آداب حمام رفتن و سر وبدن شستن و دارو کشیدن و آداب بعضى از غسلها مورد توجه قرار گرفته است.

آدابی که در ضمن دوازده فصل آمده و عناوینش اینگونه اند:

در فضیلت حمام، در آداب داخل شدن و بیرون آمدن و دعائیکه باید خواند، در بیان آنچه در حمام نباید کرد و آنچه تجویز شده است، در فضیلت شستن سر وبدن و دفع بوهاى بد از خود کردن، در فضیلت شستن سر با سدر و خطمى، در فضیلت دارو کشیدن، در ازله کردن موى زیر بغل، در غایت زمانیکه نوره را تاءخیر توان کرد، در دعاهاى وقت نوره کشیدن، در اوقات نوره کشیدن و سایر آداب آن، در فضیلت حنا مالیدن بعد از نوره و در آداب غسل جمعه و … .

باب هشتم،  آداب خواب رفتن و بیدار شدن و بیت الخلا رفتن

بیان اوقات خواب، وضو گرفتن پیش از خواب، مکان خوابیدن و آداب پیش از خوابیدن، سایر آداب خوابیدن، آداب و ادعیه که پیش از خواب باید خوانده شود، راههای دفع ترسیدن در خواب و خواب پریشان دیدن ومحتلم شدن، دعاها براى دفع بیدارى و براى بیدار شدن در آخر شب، بیان نماز و دعا براى خوابهاى نیک دیدن وآداب بیدار شدن، بیان اسباب خواب راست و دروغ و تعبیر خواب، آداب بیدارى و مذمت خواب بسیار و… عناوین این بابند.

در باب نهم به  آداب حجامت کردن پرداخته شده است.

در مابقی بابها نیز موضوعاتی نظیر آداب معاشرت با مردم و حقوق اصناف ایشان ذیل فصلهایی همچون حقوق خویشان و غلامان و کنیزان، حقوق همسایگان و یتیمان و عشیره وقبیله، حقوق صداقت و اخوت، حقوق مؤ منان بر یکدیگر و حسن معاشرت با خلق، قضاى حاجت مؤ منان و… مورد توجه واقع شده است.

در باب یازدهم به آداب مجالس و بوسیدن و آداب عطسه کردن وآداب نشستن و برخاستن و صحبت کردن و امثال اینها اشاره شده است.

باب دوازدهم به موضوع آداب به خانه داخل شدن و بیرون رفتن اختصاص دارد که در آن مباحثی همچون آداب فرش خانه، آداب عبادت کردن در خانه و دیگر موارد اینچنینی مورد توجه واقع شده است.

عنوان باب سیزدهم  درآداب پیاده رفتن و سوار شدن و بازار رفتن و تجارت و زراعت نمودن است که ذیل فصولی متنوع به مباحثی همچون سوار شدن اسب و استر والاغ و انواع هریک، آداب نگاه داشتن ورعایت حقوق چهارپایان و… توجه شده است.

و بالاخره باب چهاردهم که در آداب سفر است و ذیل آن فصولی آمده که با عناوین مختلف، مباحث پیرامونی بحث سفر را مطرح می کند.

از بیان سفرهاى نیک و بد و ایام  و ساعات نیک و بد برای سفر تا دفع نحوستهاى سفر با صدقه و دعا.

در خاتمه کتاب هم مطالبی دربیان بعضى از آداب متفرقه مطرح گردیده است.

در خاتمه به عنوان نمونه بخشی از باب اول کتاب را که در بیان آداب جامه و کفش پوشیدن است و فصل اول آن در فضیلت تجمل و زینت کردن است بیان می گردد.

«… بدانکه موافق احادیث معتبره بسیار زینت کردن و جامه هاى پاکیزه و فاخر پوشیدن هرگاه از حلال بهم رسد و مناسب حال او باشد سنت است و موجب خوشنودى پروردگار است و اگر ازحلال بهم نرسد بهر چه میسرشود باید قناعت نماید. وتحصیل زیادتیهاى لباس رامانع عبادت الهى نگرداند واگر حقتعالى روزى را براو فراخ گرداند، درخور آن بخورد و بپوشد وصرف نماید وبه برادران مؤ من بدهد.

و اگر روزى بر او تنگ شود قناعت نماید و بحرام و شبهه خود را آلوده نکند، چنانچه در حدیث معتبر از حضرت امام جعفر صادق علیه السلام منقول استکه هرگاه خدا نعمتى به بنده خود کرامت فرماید و اثر آن نعمت بر او ظاهر شود او را دوست خدامینامند ویاد کننده نعمت پروردگار خواهد بود. و اگر براو ظاهر نشود او را دشمن خدا مینامند و تکذیب کننده نعمت پرودگار خواهد بود.

و در حدیث دیگر از آنحضرت منقول است که هرگاه حق تعالى نعمتى ببنده کرامت فرماید دوست میدارد که اثرآن نعمت را براو ببیند.

از حضرت امیرالمؤ منین صلوات الله علیه منقول است که از براى برادر مؤ من خود زینت کنید چنانچه براى بیگانه زینت کنید که خواهید شما را به خوش ترین هیئتى بیند.

و بسند معتبر منقول است که حضرت على بن موسى الرضا علیه السلام در تابستان بر روى حصیر مى نشستند و در زمستان بر روى پلاس و در خانه جامه هاى گنده میپوشیدند و چون بیرون می آمدند براى مردم زینت می کردند.

واز حضرت صادق علیه السلام منقول است که حق تعالى زینت و اظهار نعمت را دوست میدارد و ترک زینت و اظهار بدحالى را دشمن میدارد و دوست میدارد که اثر نعمت را در بنده خود ببیند باینکه جامه خود را پاکیزه کند و خودرا خوشبو دارد، وخانه را نیکو دارد و ساحتهاى خانه را بِروبَد حتى آنکه چراع پیش از فرو رفتن آفتاب روشن کردن فقر را زایل میکند و روزى را زیاد می کند…».

نام و نام خانوادگی: (موردنیاز)
پست الکترونیک: (موردنیاز)
آدرس اینترنتی:
درج دیدگاه:
آخرین اخبار
پربیننده ترین ها